Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
Tahrirlash

Morfologik va sintaktik xususiyatlariTahrirlash

oz-moq

AytilishiTahrirlash

EtimologiyasiTahrirlash

OZ- I ’oriqla-\ Parhez ovhatlarni yeb, ancha o z i b s i z. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz ar- tarzida talaffuz qilin-gan feʼlning az- shakliga teng boʻlib (ЭСТЯ, I, 161), oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: (ar- > az-) > âz-.

OZ- II ’toʻgʻri, ijobiy holatini yoʻqot-’ (oz ishla — tiladi). Kengash hilgan el o z m a s, keng bichilgan toʻn toʻzmas (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli a:z- tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 94), keyinroq a: unlisining choʻ-ziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:z- > az- > âz-.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlariTahrirlash

MaʼnosiTahrirlash

I Eti qochib, ozgʻin tortmoq; oz-gʻinlanmoq, oriqlamoq. ◆ Bir terining ichida qoʻy necha bor semirib, necha bor ozar. Maqol . ◆ Ozgan ot argʻimoq boʻlmas. Maqol . m ◆ Umid-ning yoqasi titilib ketgan oʻsha eski kos-tyumi-yu, ilimining tagi yirtilib, yamoq tushganiga, ozib, chakkalari turtib chiq-qaniga qarab, hayron boʻlgan boʻlsa kerak. Mirmuxsin, «Umid» . ◆ Bu orada u ozib, shundo-gʻam soʻlgʻin yuzlari battar zaʼfaron boʻlib ketdi. S. Axmad, «Ufq» .

Morfologik va sintaktik xususiyatlariTahrirlash

oz-moq

AytilishiTahrirlash

EtimologiyasiTahrirlash

Maʼnoviy xususiyatlariTahrirlash

MaʼnosiTahrirlash

II Toʻgʻri yoʻldan toymoq, adash-moq. ◆ Kengash qilgan el ozmas, keng bichilgan toʻn toʻzmas. Maqol . ◆ Egri — ozadi, toʻgʻri — oʻzadi. Maqol . m ◆ Islovotxonalari.. taraniy topgan mamlakatlarda adashgan qizlar, ozgan juvonlar koʻpincha Fuod afan-di tutgan yoʻllar bilan qoʻlga tushirilar edi.. M. Ismoiliy, «Fargʻona t» .o.
Aqddan (yoki esdan) ozmoq q. aql. ◆ Shir-monxon qimir etmay oʻtirar, uning ifoda-siz koʻzlariga qarab Mahmud, aqldan ozib qolmadimi, deb qoʻrqib ketdi. S. Zunnunova, «Olov» . ◆ Yana qaytib oldinga oʻgirilganimda, yonimdagi ayolning yoʻqligini koʻrib, aqldan ozayozdim va telbalardek gandiraklab, hovli yuzida u yoqdan-bu yoqqa yugurgancha, uni izlay boshladim. "Yoshlik" . Yoʻldan ozmoq 1) yoʻlini yoʻqotib qoʻymoq, boshqa yoʻlga kirib ket-moq, adashmoq; 2) koʻchma notoʻgʻri yoʻlga kir-moq, notoʻgʻri, soxta fikrga ergashmoq, adashmoq. ◆ Men bola-chaqali odam, yanglishib, yoʻldan ozib, sizga uylangan ekanman, niko-himdan chiqdingiz, meni kutmang. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Jar chaqirilib, "Xudo yoʻlidan ozgan osiy Avaz"ga yuz darra buyur-dilar. Avaz suratkashnikidan jilmay, jon hovuchlab yotaverdi. S. Siyoyev, «Avaz» . Koʻngli (yoki yuragi) ozmoq Koʻngli aynimoq, bexud, behuzur boʻlmoq, oʻzini noxush sezmoq. ◆ Yuragim ozib ketdi. n ◆ Otamurod oʻzini qoʻl-ga olmoqchi, yana olgʻa intilmoqchi boʻlardi, lekin borgan sari koʻngli ozib, koʻzi tinib ketardi. M. Mansurov, «Yombi» .

SinonimlariTahrirlash

AntonimlariTahrirlash

ОЗМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

TarjimalariTahrirlash

Ruscha ru

ozmoq I
худеть, становиться худым; ikki kilogramm ozdim я похудел на два килограмма; ozib qolmoq похудеть; ozib ketmoq исхудать, истощиться, ozib-toʻzib исхудав; Baʼzida toʻq, baʼzan nahor, ozib-tuzib chiqazibdir ilk bahor (Ѓ. Ѓулом, «Кўкан») Порой он сыт, порой голоден. Исхудал, но дожил до весны.

◆ ozmoq II:
yoʻldan ozmoq
сбиваться с пути истинного, пойти по ложному пути; ◆ aqldan ozmoq выжить из ума, сходить с ума, лишиться ума, свихнуться; aqldan ozgan умалишённый, сумасшедший, потерявший рассудок; ◆ hushdan ozmoq лишаться чувств, терять сознание.

ozmoq III:
koʻngli ozdi его стошнило; koʻnglim ozayotir меня тошнит.