Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
Tahrirlash

bor ITahrirlash

Morfologik va sintaktik xususiyatlariTahrirlash

bor

AytilishiTahrirlash

EtimologiyasiTahrirlash

BOR ТжРСda bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan (OʻTIL, I, 130: bor P).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r > bar > bâr.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlariTahrirlash

MaʼnosiTahrirlash

1 Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud.◆ Bor imkoniyatlardan foydalanmoq. Bor kishilar bilan ish boshlamoq. Bor mablagʻlarni aniq-lamoq. sht ◆ Otabek bir oz kuchini yigʻib ol-gach, hiqildoqni bor kuchi bshshn siqa boshladi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

2 kesim vzf. Boʻladi; mavjud.◆ Bugun majlis bor. Otangiz bormi ? Koʻngildan koʻngilga yoʻl bor. Maqol.◆ Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻs-tingning ham doʻsti bor. Maqol◆ .shtXoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar bor? A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.◆ Inson borki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi. Gazetadan.◆ Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab bor. Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.◆ Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz bor edi. Usmon baxshi Mamat oʻgʻli, Boʻtakoʻz.◆ Hali tong otishiga ancha bor. S. Ahmad, Saylanma.

Bormisiz yoki bor ekansiz-ku! Uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kel-ganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora.◆ Usta Olim keluv-chining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, bormisiz! — dedi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Bor boʻling! Yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha "hormang!" soʻziga javoban ishlatiladi).◆ Shavlatyor: -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, bor boʻling, ishlar qalay? P. Tursun, Oʻqituvchi. ◆ -E, ha, bor boʻling, oyim qiz, — dedi Elmurod,

— ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz? P. Tursun, Oʻqituvchi.

3 Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat.◆ Bor boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi. Maqol.◆ Bor maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur. Maqol. n ◆ [Yormat:] Uka, bor-boricha, yoʻq holicha, ish-qilib, bir kunimiz oʻtib turibdi. Oybek, Tanlangan asarlar.

4 Qancha boʻlsa — shuncha, hammasi boricha. ◆ Bor gapni aytib bermoq. Bor borini yeydi, uyatsiz orini yeydi. "Qanotli soʻzlar". m ◆ Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga borin ochib tashladi. I. Rahmon, Yurak qirralari.

Aytganicha (yoki deganicha, maqtanganicha) bor Xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli.◆ - Toʻybekaning maqtaganicha bormi? -Bor, — dedi qutidor,

— ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. ◆ Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kela-man-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha bor. A. Qahhor, Millatchilar. Bor boʻyicha 1) bo-shidan-oyoq; butun borligicha.◆ Bor boʻyicha suratga olmoq; 2) koʻchma toʻliq ravishda, butunicha.◆ Masalani bor boʻyicha qoʻymoq. Boʻlsa bordir Balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas.◆ Kelgan boʻlsa bordir. Aytgan boʻlsa bordir. Jon bor Asos bor, toʻgʻri.◆ Bu gapingizda jon bor. N. Safarov, Jasorat-ning davomi. Shunisi (yoki shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..◆ Ammo shunisi ham borki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es (yoki aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. (◆ Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl bor: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es borida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [◆ Mansur: Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli bor. Ishi tergovga berilsin. 3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan "biror narsaga ega" maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.◆ Puli bor odam. Qizi bor uy doim sarishta. Maqol.◆ Ugʻli borning oʻrni bor, Qizi borning qadri bor. Maqol. n◆ Har bir aqli bor odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda "aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi" kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.◆ Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt bormi inson bolasi uchun ? T. Ashurov, Oq ot.◆ Axir, insof, vijdon degan narsa bormi sizda?S. Ahmad, Yulduz.

bor IITahrirlash

Morfologik va sintaktik xususiyatlariTahrirlash

bor

AytilishiTahrirlash

EtimologiyasiTahrirlash

\f. jL — marta

Maʼnoviy xususiyatlariTahrirlash

MaʼnosiTahrirlash

kt. Marta, dafʼa, karra.◆ Bir terining ichida qoʻy necha bor semirib, necha bor ozar. Maqol. ■■◆ Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk bor iztirobtantanasini koʻrdi. "Yoshlik".◆ Bu borada Abduvahhob bilan koʻp bor maslahat-lashgandi. Oʻ. Hoshimov, Nur borki soya bor. ◆ Sirasini aytganda, ming bor eshitgandan bir bor koʻrgan afzal. "Oʻzbekiston quriqlari".

bor IIITahrirlash

Morfologik va sintaktik xususiyatlariTahrirlash

bor

AytilishiTahrirlash

EtimologiyasiTahrirlash

lot. borum, borax < a. — tanakor; selitra

Maʼnoviy xususiyatlariTahrirlash

MaʼnosiTahrirlash

Mendeleyev davriy sis-temasi 111 guruhidagi kimyoviy element.◆ Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, bor, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir. "Fan va turmush".


SinonimlariTahrirlash

AntonimlariTahrirlash

БОР. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

TarjimalariTahrirlash

bor

Ruscha ru

bor I
1
есть, имеется; существует, налицо; // имеющийся, существующий, наличный; ◆ suv ~ joyda oʻsimlik ~ там, где есть вода, есть и растения; ◆ joni ~ning gʻami ~ посл. (букв. у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; ◆ (mening) ishim ~ у меня есть дело; я занят; ◆ otasi ~ida когда был ещё жив его отец, при жизни отца; es (или aql)◆ ~ida пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; ◆ ~mi? 1) есть ли?; нет ли?; ◆ qalamingiz ~mi? есть ли у вас карандаш?; ◆ aqlingiz ~mi? (букв. у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; ◆ uning jahli chiqsa ~mi если только он рассердится; ◆ bir lekini ~ есть одно «но»; ◆ shunisi ~-da вот то-то и оно; ◆ bir gap ~ 1) есть один разговор; 2) что-то есть; ◆ gapning tagida gap ~ за этими словами что-то кроется; ◆ bir ~ ekan, bir yoʻq ekan фольк. было-не было, жил-был (обычный зачин узбекских народных сказок); ◆ ~ boʻl(ing)! живи(те)!; здравствуй(те)! (приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие "hormang!", см.); ◆ e, ~misiz? (букв. существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; ◆ ~ boʻyicha во весь рост; ◆ ~ kuchi bilan изо всех сил, что есть мочи; ◆ ~ ovozi bilan во весь голос, во всё горло; ◆ ~ odam 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;
2 то, что есть, имеется (в чем-л. распоряжении или достоянии); ◆ ~iga baraka см. baraka 3; ◆ ~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;
3 имущий, зажиточный; ◆ ~-~icha, yoʻq holicha погов. имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; ◆ ~dan yukadi погов. передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; ◆ 

  • boʻlsa ~dir возможно, может быть, чем чёрт не шутит.


bor II
книжн.
раз; ◆ bir necha ~ несколько раз.

bor III
хим. бор; // борный.